Jump to content

Mirèio/Cant IV

From Wikisource
378502MirèioCant IV (Traducioun)1861Frédéric Mistral
[ 130 ]
 

CANT QUATREN

LI DEMANDAIRE

Lou tèms di vióuleto. — Li pescadou dóu Martegue. — Tres calignaire vènon demanda Mirèio : Alàri lou pastre ; Veran lou gardian ; Ourrias lou toucadou. — Alàri, si capitau d’avé. — La toundesoun. — Visto d’un escabot que davalo dis Aupo, anant en ivernage. — Entrevisto d’Alàri emé Mirèio. — Lis Antico de Sant-Roumié. — Liéurèio dóu pastre, lou coucourelet de bonis escrincela. — Alàri es chabi. — Lou gardian Veran. — Li cavalo blanco de Camargo. — Veran demando Mirèio a Mèste Ramoun. — Lou vièi lou reçaup en grand joio, Mirèio lou refuso. — Ourrias, lou doumtaire de tau. — Li brau negre sóuvage. — La Ferrado. — Ourrias e Mirèio à la font. — Lou toucadou es chabi.
   Vengue lou tèms que li viouleto,
   Dins li pradello frescouleto,
Espelisson à flo, manco pas de parèu
   Pèr ana li cueie à l’oumbrino !
   Vèngue lou tèms que la marino
   Abauco sa fièro peitrino,
E respiro plan-plan de tóuti si mamèu,

   Manco pas bèto e sicelando
   Que dóu Martegue, à bèlli bando,
S’envan de si paiolo embourgina lou pèis,
   S’envan, sus l’alo de si remo,
   Escampiha sus la mar semo ;
   Vèngue lou tèms qu’entre li femo,
L’eissame di chatouno e flouris e parèis,

[ 132 ]
   Que pastourello vo coumtesso
   Prenon renoum de poulidesso,
Manco pas calignaire, en Crau e i castelas ;
   E rèn qu’au Mas di Falabrego
   N’en venguè tres : un gardian d’ego,
   Un paissejaire de junego,
Em’ un pastre d’avé, tóuti tres bèu droulas.

   Venguè proumié lou pastre Alàri.
   Dison qu’aviè milo bestiàri
Arrapa, tout l’ivèr, long dóu clar d’Entressén,
   I boni bauco salabrouso.
   Dison qu’eiça quand lou blad nouso,
   Dins li grands Aupo fresqueirouso
Éu-meme li mountavo, entre que Mai se sènt.

   Dison peréu, — e m’es de crèire, —
   Que, vers Sant Marc, i’a nòu toundèire
Que, tres jour, ie toundien, e d’ome renouma !
   E iéu noun comte aquéu que lèvo
   Lis au de lano blanco e grèvo :
   Ni lou mendi que sènso trèvo
Carrejavo i toundèire un douire lèu chima.

   Mai quand la caud pièi s’apasimo,
   E que la nèu sus li grand cimo
Adeja revouluno i terraire gavot,
   De l’inmènso plano Craenco
   Pèr destepa l’erbo ivernenco,
   Dis àuti coumbo Daufinenco
Falié vèire descèndre aquéu riche escabot !

[ 134 ]
   Falié vèire aquelo escarrado
   S’esperlounga dins la peirado !
En front de tout lou rai, l’agnelun proumieren
   Sautourlejo pèr bando gaio…
   I’a l’agnelié que lis endraio.
   L’ensounaiado bourriscaio,
E li pòutre, e li saumo, à baudre li seguien.

   D’escambarloun dessus la bardo,
   Es l’asenié que n’a la gardo :
Dins lis ensàrri d’aufo, es éli, sus lou bast,
   Éli que porton la raubiho,
   E la bevènto e la mangiho,
   E dóu bestiàri que s’espeio
La pèu enca saunouso, e l’agneloun qu’èi las.

   Capitàni de la bregado,
   E li bano revertegado,
Après venien de front, en brandant si redoun,
   E lou regard vira de caire,
   Cinq fièr menoun cabessejaire ;
   Darrié li bòchi vèn li maire,
E li fòli cabreto, e li blanc cabretoun.

   Troupo courriolo emai groumando,
   Es lou cabrié que la coumando.
Li mascle de l’avé, li grands esparradou
   De quau li mourre en l’èr se dreisson,
   Dins la carrairo aqui parèisson :
   À si grand bano se counèisson
Tres fes envertouiado autour de l’ausidou.

[ 136 ]
   E peréu (ounourable signe
   Que dóu troupèu acò ’s li segne)
An li costo floucado e l’esquino tambèn
   Camino en tèsto de la troupo
   Lou baile-pastre, e de sa roupo
   Li dos espalo s’agouloupo.
Mai lou gros de l’armado arribo d’un tenènt.

   E’n uno pòusso nivoulouso,
   E di proumiero, e di couchouso,
Courron lis agnelado, en bramant loungamen
   Au belamen de si berouge ;
   E, lou coutet flouca de rouge,
   Ensèn poussejon lis anouge
E li móutoun lanu que van paloutamen ;

   Li pastrihoun de vòuto en vòuto,
   E qu’i chin cridon : À la vòuto !
E, pega sus lou flanc, l’innoumbrable vaciéu,
   Li nouvello, li tardouniero,
   E li segoundo, e li maniero,
   E li fegóundi bessouniero
Qu’an peno à tirassa soun vèntre empachatiéu.

   Escarradoun tout espeiòti,
   Entre li turgo, li vièi mòti
Qu’an agu lou dessouto i batèsto d’amour,
   Emé li berco e li panardo,
   Clauson enfin la rèire-gardo,
   Aret creba, tristo desfardo,
Qu’an perdu tout ensèn e li bano e l’ounour.

[ 138 ]
   E tout acò, fedo e cabrairo,
   Tant que n’i’avie dins la carrairo,
Èro d’Alàri, tout, jouine e vièi, bèu o laid…
   E davans éu quand davalavon,
   Qu’à cha centeno defilavon,
   Avie sis iue que se chalavon…
Pourtavo, coume un scètre, un rebatun de plai.

   E ’mé si blanc chinas de pargue
   Que lou seguien dins li relargue,
Li geinoun boutouna dins si guèto de pèu,
   E l’èr seren, e lou front sàvi,
   L’aurias cresu lou bèu rèi Dàvi
   Quand, sus la tardo, au pous dis àvi
Anavo, en estent jouine, abéura li troupèu.

   — Vaqui Mirèio que vanego
   Davans lou Mas di Falabrego !
Diguè lou pastre… Oh ! Diéu ! m’an di la verita :
   Ni dins lou plan, ni sus l’auturo,
   Ni pèr verai, ni pèr pinturo,
   Iéu n’ai ges vist qu’à la centuro
Ie vague, pèr lou biais, la gràci, la bèuta !

   Que, rèn que pèr la vèire, Alàri
   S’ero escarta de soun bestiàri.
À dre d’elo pamens quand fuguè : Pourriés-ti,
   Ie fai d’uno voues que tremolo,
   Me faire vèire uno draiolo
   Pèr travessa li mountagnolo ?
Autramen, chato, ai pòu de pas me n’en sourti !

[ 140 ]
   — I’a que de prene la drechiero,
   Vè ! respoundè la masagiero,
E pièi de Pèiro-malo enregas lou desert,
   E caminas dins la vau torto,
   Fin que vegués uno grand porto,
   Emé ’no toumbo que suporto
Dous generau de pèiro, eilamount dins lis èr ;

   Èi ce qu’apellon lis Antico
   — Gramaci ! lou jouvènt replico…
Milo bèsti d’avé, pourtant ma marco, en Crau,
   Mounton deman à la mountagno,
   E iéu precède la coumpagno
   Pèr ie marca dins la campagno,
Li coussou, la couchado, e peréu lou carrau.

   E tout de bèstio fino !… E quouro
   Que me maride, ma pastouro
Entendra tout lou jour canta lou roussignòu…
   E s’aviéu l’ur, bello Mirèio,
   Que tu vouguèsses ma liéurèio,
   Te semoundréu, noun de daurèio,
Mai un vas que t’ai fa, de bouis, e flame-nòu.

   E de parla tant lèu s’arrèsto,
   Coume un relicle, de sa vèsto
Sort un coucourelet taia dins lou bouis viéu,
   Car, à sis oureto de pauso,
   Amavo, asseta su ’no lauso,
   De s’espassa ’n-aquéli causo ;
E rèn qu’emé ’n coutèu fasié d’obro de Diéu !

[ 142 ]
   E d’uno man cascareleto
   Escrincelavo de clincleto
Pèr la niue, dins lou champ, mena soun abeié ;
   E sus lou càmbis di sounaio,
   E sus l’os blanc que li mataio,
   Fasié de taio e d’entre-taio,
E de flour, e d’aucèu, e tout ce que voulié.

   Mai lou vas que venié d’adurre,
   Aurias nega, vous l’assegure,
Que i’aguèsse passa coutèu de pastrihoun :
   Uno massugo bèn flourido
   À soun entour èro espandido ;
   E dins si roso alangourido,
Dous cabròu ie paissien, fourmant li manihoun.

   Un pau plus bas, vesias tres fiho
   Qu’èron segur tres mereviho !…
Pas liuen, dessouto un cade, un pastourèu dourmié.
   Li fouligàudi chatouneto
   Se n’aprouchavon plan-planeto,
   E ie metien sus la bouqueto
Uno alo de rasin qu’avien dins soun panié.

   E lou pichot que soumihavo
   Tout risoulet se revihavo ;
E l’uno di chatouno avié l’er esmougu…
   Sèns la coulour dóu racinage,
   Aurias di que li persounage
   Èron viéu dins aquel óubrage…
Sentié ’ncaro lou nòu, i’avié panca begu.

[ 144 ]
   — En verita, diguè Mirèio,
   Pastre, fai gau, vosto liéurèio…
E l’esvinchavo. Pièi partiguè tout d’un bound :
   Moun bon-ami n’a ’no plus bello :
   Soun amour, pastre ! E quand me bèlo,
   O fau que baisse li parpello,
O dins iéu sènte courre un bonur que me poun…

   E la chatouno, coume un glàri
   Despareiguè… Lou pastre Alàri
Estreme soun vasèu ; e plan-plan, à l’ahour,
   Éu s’enanè de la bastido,
   E la pensado entreboulido
   Qu’aquelo chato tant poulido
Pèr autre que pèr éu aguèsse tant d’amour !

   Au même Mas di Falabrego
   Venguè tambèn un gardian d’ego,
Veran. Aquéu Veran ie venguè dóu Sambu.
   Au Sambu, dins li grand pradello
   Ounte flouris la cabridello.
   Àvié cènt ego blanquinello
Despounchant di palun li rousèu escambu.

   Cènt ego bianco ! La creniero,
   Coume la sagno di sagniero,
Oundejanto, fougouso, e franco dóu cisèu.
   Dins sis ardèntis abrivado,
   Quand pièi partien, descaussanado,
   Coume la cherpo d’uno fado.
En dessus de si cóu floutavo dins lou céu.

[ 146 ]
   Vergougno à tu, raço omenenco !
   Li cavaloto Camarguenco,
Au pougnènt esperoun que i’estrasso lou flanc,
   Coume à la man que li caresso,
   Li veguèron jamai soumesso.
   Encabestrado pèr traitesso,
N’ai vist despatria liuen dóu pàti salan ;

   E’n jour, d’un bound rabin e proumte,
   Embardassa quau que li mounte,
D’un galop avala vint lègo de palun,
   La narro an vènt ! e revengudo
   Au Vacarés, que soun nascudo,
   Après dès an d’esclavitudo,
Respira de la mar lou libre salabrun.

   Qu’aquelo meno sóuvagino,
   Soun elemen es la marino :
Dóu càrri de Netune escapado segur,
   Es encaro tencho d’escumo ;
   E quand la mar boufo e s’embrumo,
   Que di veissèu peton li gumo,
Li grignoun de Camargo endihon de bonur,

   E fan brusi coume uno chasso
   Sa longo co que ie tirasso ;
E gravachon lou sòu, e sènton dins sa car
   Intra lou trent dóu diéu terrible,
   Qu’en un barrejadis ourrible
   Mòu la tempèsto e l’endoulible,
E bourroulo de founs li toumple de la mar.

[ 148 ]
   Aquéu Veran li pasturgavo.
   En Crau un jour que traficavo,
Enjusquo vers Mirèio, acò s’èi di, Veran
   Se gandiguè. Car en Camargo,
   E fin qu’alin i bouco largo
   D’ounte lou Rose se descargo,
Se disié qu’èro bello, e lontèms lou diran !

   Ie venguè fièr, emé reboundo
   À l’Arlatenco, longo e bloundo,
Jitado sus l’espalo en guiso de mantèu ;
   Emé taiolo chimarrado
   Coume uno esquino de rassado,
   E capèu de telo cirado
Ounte se rebatie lou trelus dóu soulèu.

   E quand fuguè davans lou mèstre :
   Bon jour à vous emai benèstre !
Dóu Rose Camarguen siéu, dis, un ribeiròu,
   Siéu lou felen dóu gardian Pèire :
   Es pas que noun lou déugués vèire,
   Qu’au mens vint an ’mé si courrèire,
Moun grand, lou gardian Peire, a cauca voste eiròu !

   Dins la palun que nous enrodo,
   Moun segne grand n’avié tres rodo,
Vous n’en souvèn ! Mai, mèstre, oh ! se vesias dempièi
   Lou riche crèis d’aquéu levame !
   Podon n’en toumba li voulame !
   N’avèn sèt rodo emé sèt liame !
— Longo-mai ! o moun fiéu, respoundeguè lou viéi,

[ 150 ]
   O, longo-mai n’en vegues naisse,
   E li coundugues dins lou paisse !
Ai couneigu toun grand ; e certo, acò ’ro em’éu
   Uno amista de longo toco !
   Mai quand pièi l’age nous desfioco,
   À la clarta de nosto moco
Demouran en repaus, e l’amistanço, adiéu !

   — Es pas lou tout ! venguè lou drole,
   E noun sabès qu’èi que vous vole :
Mai d’un cop, au Sambu, quand venon li Craen
   Querre de càrri d’apaiage,
   Entandamnens que de si viage
   I’ajudan faire lou bihage,
Di chatouno de Crau arribo que parlen ;

   E m’an retra vosto Mirèio
   Tant de moun goust, qu’a vosto idèio
Se trouvas Veranet, voste gèndre sara…
   — Veranet ! Pousquèsse lou vèire
   Cridè Ibmoun, que de toun rèire,
   De moun ami lou gardian Pèire
Lou sagatun flouri noun pòu que m’ounoura !

   E coume un ome que rènd gràci
   Au Segnour Diéu, dins lis espàci
Aubourè si dos man ’m’ aquesto esclamacioun :
   Mai qu’agrades à la pichoto,
   (Car èi souleto e la mignoto !)
   En proumierage de la doto
Lou sant toustèms t’avèngue e la benedicioun !

[ 152 ]
   E sono quatecant sa chato,
   E ie dis lèu de que se trato.
Palo subitamen, lou regard enebi,
   E tremoulanto de cregnènço :
   Mai vosto santo couneissènço,
   Ie faguè ’nsin, paire, en que pènso,
Que vougués, liuen de vous, tant jouino me chabi ?

   — Ve, fau que plan acò se mene,
   M’avès agu di, pèr se prene !
Fau counèisse li gènt, fau n’èstre couneigu…
   E li counèisse, qu’es encaro ?…
   E dins la nèblo de sa caro
   Subitamen pareiguè claro
Uno douço pensado. Un matin qu’a plóugu,

   Se vèi ansin li flour negado
   À travès l’aigo bautugado.
La maire de Mirèio aprouvè sa resoun…
   E lou gardian emé ’n sourrire :
   Mèste Ramoun, dis, me retire !
   Car dóu mouissau, ai à vous dire
Qu’un gardian Camarguen counèis la pougnesoun.

   Au mas, dins lou meme estivage,
   Venguè, di pàti dóu Sóuvage,
Pèr vèire la chatouno, Ourrias lou toucadou.
   Dóu Sóuvage, negro, malino,
   E renoumado es la bouvino…
   I souleias, à la plouvino,
Souto lou batedis di glavas negadou,

[ 154 ]
   Aqui, tout soul emé si bravo,
   Ourrias tout l’an li pasquieravo.
Nascu dins la manado, abari ’mé li biòu,
   Avié di biòu l’estampaduro,
   E l’iue sóuvage, e la negruro,
   E l’èr menèbre, e l’amo duro.
Un bihoun à la man, lou vièsti tra pèr sòu,

   Quant de cop, rufe desmamaire,
   D’entre li pousso de si maire
N’avié pas derraba, desteta li vedèu !
   E sus la maire encourroussado
   Rout de barroun uno brassado,
   D’aqui que fuge l’espóussado,
Ourlanto, e revirado entreli pinatèu !

   Quant de doublen e de ternenco,
   Dins li ferrado Camarguenco,
N’avié pas debana ! N’en gardavo, tambèn,
   À l’entreciho, uno cretasso
   Coume lou niéu qu’un tron estrasso ;
   E lis engano e li tirasso
De soun sang regoulant s’èron tencho pèr tèm.

   Èro un bèu jour de grand ferrado.
   Pèr veni faire la virado,
Li Santo, Faraman, Aigui-Morto, Aubaroun,
   Avien manda dedins lis erme
   Cènt cavalié de si pu ferme.
   Aqui pamens ounte es lou terme,
E mounte un pople foui embarro un vaste round,

[ 156 ]
   Destrassouna dins la sansouiro,
   Acoussegui de la fichouiro
Que ie tanco au galop lou bouiènt toucadou,
   À course folo, tau e tauro
   Venien coume unbrounsimen d’auro,
   En escrachant sagno e centauro,
Venien de s’acampa, tres cènt, au marcadou.

   La troupelado banarudo
   S’aplanto, espavourdido e mudo.
Mai, l’armo dins li costo, à coucho d’esperoun,
   Tres fes encaro ie fan batre
   Lou virouioun de l’anfitiatre,
   Coume lou chin après lou matre,
Coume après li ratié l’aiglo dóu Luberoun.

   Quau lou creirié ? de sa cavalo,
   Contro l’usage, Ourrias davalo.
I porto de l’areno amoulouna, li biòu
   Terriblamen subran s’esbrandon,
   E dins l’areno lèu s’alandon
   Cinq bouvachoun, que sis iue brandon,
E que traucon lou cèu de si fièr cabassòu !

   Coume lou vènt Ourrias s’abrivo,
   Coume lou vènt après li nivo,
Li secuto à la courso, à la courso li poun ;
   Quouro à la courso li davanço,
   Quouro li coto emé la lanço,
   À l’endavans quouro ie danso,
Quouro li remouchino emé’n dur cop de poung.

[ 158 ]
   Ai ! tout lou pople di man pico :
   Ourrias, blanc de pòusso oulimpico,
Pèr li bano, à la courso, à la fin n’a pres un,
   E tèsto e mourre, e forço à forço !
   Vòu desclava si bano torso,
   Lou negre moustre, e se bidorso,
E bramo de furour, e nino sang e fum.

   Vano furour ! bound inutile !
   Lou bouvatié, d’un cop sutile,
Amourro à soun espalo, en ie troussant lou còu,
   L’orro testasso dóu bestiàri ;
   E rudamen e pèr countràri
   Butant la bèsti, coume un bàrri
E crestian e bestiau barrulon pèr lou sòu.

   Uno esglaiado cridadisso
   Estrementis li tamarisso :
Bon ome, Ourrias ! bon ome !… E cinq drole espalu
   Tenien lou brau. De soun empèri
   Pèr ie marca lou batistèri,
   Ourrias éu-meme pren lou fèrri,
E’ mé lou fèrri caud ie rimo lou malu.

   Un vòu de fibo d’Arle, en sello,
   Emé lou sen que ie bacello,
Enflourado au galop de si cavalot blanc,
   Vènon i’adurre uno grand bano,
   Raso de vin ; e dins la piano,
   Zóu mai ! lou fouletoun s’esvano…
Un vòu de cavalié li seguisson, brulant.

[ 160 ]
   Ourrias vèi que biòu à-n-abatre…
   E n’en demoro encaro quatre ;
Mai coume lou daiaire es à toumba lou fen
   Tant mai ardènt que mai n’en rèsto,
   I durs esfors de la batèsto
   Sèmpre que mai éu tenie tèsto,
E de quatre animau despouderè li ren.

   Taco de blanc, bano superbo,
   Lou que restavo toundié l’erbo…
— Ourrias ! n’i’aproun ! n’i’a proun ! tóuti li vièi vaquié
   Ie cridèron. Vano restanco !
   Contro lou brau di taco blanco,
   Lou ficheiroun pausa sus l’anco,
Relènt, despeitrina, deja se bandissié.

   Zan ! coume en plen mourre l’encapo,
   Lou ficheiroun volo en esclapo.
L’atroço pougneduro endemounio lou brau ;
   Lou toucadou ie sauto i bano,
   Parton ensèn, e de la piano
   Ensèn afoudron lis engano.
Sus si lòngui fourquello apiela d’a chivau,

   Li vaquié d’Arle e d’Aigui-Morto
   Tenien d’à ment la lucho forto :
À vincre, tóuti dous furoun, acarnassi,
   L’ome doumtant lou biòu bramaire,
   Lou biòu empourtant lou doumtaire,
   E’m’un lengau escumejaire
Lipant, tout en courrènt, soun mourre ensaunousi.

[ 162 ]
   Misericòrdi ! lou biòu gagno !
   Coume uno vilo rastelagno,
L’ome i’a darbouna davans, dóu vanc qu’avié…
   — Fai lou mort ! fai lou mort ! — En terro
   Lou biòu ’mé si pivèu l’aferro,
   E, dins lis èr, sa tèsto fèro
À sèt cano d’autour lou bandis à l’arrié !

   Uno esglaiado cridadisso
   Estrementis li tamarisso…
Alin liuen lou pauras vai toumba d’abouchoun,
   Amaluga. Dempièi pourtavo
   La creto que lou descaravo.
   Sus la cavalo que mountavo,
Venguè dounc vers Mirèio, arma de soun pounchoun.

   Aquéu matin, la piéuceleto
   Èro à la font touto souleto ;
Avie ’stroupa si mancho emé soun coutihoun
   E netejavo li fiscello
   Em’ la counsòudo fretarello.
   Santo de Diéu ! coume èro bello,
Quand dins lou sourgènt clar gafavon si petoun !

   Ourrias faguè : Bonjour, la bello !
   Bèn ? refrescas vòsti fiscello ?
À-n-aquéu sourgènt clar, se vous fasié pas mai,
   Abéurariéu ma bèsti blanco.
   — Oh ! n’es pas l’aigo, eici, que manco,
   Respoundeguè : dins la restanco
Poudès la faire béure, autant coume vous plai.

[ 164 ]
   — Bello, diguè l’enfant sóuvage,
   Se, pèr mariage o roumavage,
Venias à Séuvo-riau, ounte la mar s’entènd,
   Bello, n’aurias pas tant de peno ;
   Car la vaco de negro meno,
   Libro e feroujo, se permeno,
E jamai noun se mous, e li femo an bèu tèm.

   — Jouvènt, mounte li biòu demoron,
   De languimen li chato moron.
— Bello, de languimen, en estènt dous, n’i’a ges !
   — Jouvènt, quau eilalin s’esmarro,
   Dison que béu uno aigo amaro,
   E lou soulèu i’usclo la caro…
— Bello, souto li pin à l’oumbro vous tendrés.

   — Jouvènt, dison qu’i pin i’escalo
   De tourtouioun de serp verdalo !
— Bello, avèn li flamen, avèn li serpatié
   Qu’en desplegant soun mantèu rose
   Ie fan la casso, long dóu Rose…
   — Jouvènt, escoutas (que vous crose),
Soun trop liuen, vòsti pin, de mi falabreguié.

   — Bello, entre capelan e fiho,
   Noun podon saupre la patrio
Ounte anaran, se dis, manja soun pan un jour.
   — Mai que lou manje emé quau ame,
   Jouvènt, rèn autre noun reclame
   Pèr que de moun nis me desmame.
— Bello, s’acò’s ansin, dounas-me voste amour !

[ 166 ]
   — Jouvènt, l’aurés, diguè Mirèio ;
   Mai ’quéli planto de ninfèio
Pourtaran peravans de rasin couloumbau !
   Auperavans vosto fourcolo
   Jitara flour ; aqueli colo
   Coume de ciro vendran molo,
E s’anara pèr aigo à la vilo di Bau !